Nie trać nadziei… Działaj – cz. 5

Z dużym zaciekawieniem przeczytałem artykuł o epigenetycznym rozumieniu mechanizmów bólu oraz nowoczesnych perspektywach leczenia. Artykuł dotyczył bólu fizycznego, ja zaś patrzyłem na wyniki tych badań i analizowałem pod szerszym kątem: funkcjonowania psychologicznego. Czemu ta perspektywa? Przyjąłem następujący punkt widzenia: wraz z bólem fizycznym pojawia się ból psychiczny.


Od wielu lat prowadzone są badania oraz toczą się dyskusje dotyczące wpływu różnych czynników na funkcjonowanie człowieka. Modelem wskazującym na tę dynamikę może być przywołany w artykule model bio-psycho-społeczny. Łączy w sobie trzy wspomniane w jego nazwie perspektywy. Jak wykazano w artykule także doświadczenia traumy uruchamiają ekspresję genów. Dzieje się to w związku z procesami epigenetycznymi, a ból indukuje pamięć komórkową. Przebiega to poprzez zmiany biochemiczne na poziomie komórkowym zmieniające genom. To uszkodzenie komórek i ich grup – tkanek może wywoływać tego typu zmiany. Tak zmieniona komórka jest przekazywana osobnikom potomnym poprzez zmodyfikowany kod genetyczny. Odpowiada za to mechanizm zwany transmisją międzypokoleniową.
Koncepcję tę przedstawił kilkadziesiąt lat temu Milton Erickson. Nazywał to przekazem transgeneracyjnym. Opisane badania potwierdziły sformułowaną między innymi przez niego tezę, że kolejne pokolenia przekazują sobie pewne informacje. Jakie? Na przykład związane z traumą, uzależnieniem (np. od opiatów), większą podatność na stany lękowe, skłonności do zaburzeń psychicznych, etc. W rezultacie tego dzieci i kolejne pokolenia mogą być mniej odporne na lęk oraz bodźce, które towarzyszyły cierpieniom, trudnym i bolesnym przeżyciom przodków.

Po II wojnie światowej, po wojnach w Korei, Wietnamie, w Iraku, Afganistanie znacznie wzrosła świadomość i wiedza na temat skutków traumy. Badano skutki psychologiczne i fizjologiczne. Z perspektywy historycznej okazuje się, że zupełnie inaczej na trudne sytuacje reagowały dzieci i wnuki osób, które doświadczyły traumatycznych sytuacji podczas działań wojennych. Obserwowano nasilenie depresji, lęków u dzieci bądź wnuków osób doświadczonych przez działania wojenne. Ból to nie tylko efekt wojen. To także efekt doświadczenia traum – w szczególności w sytuacjach przemocy domowej, uzależnień.
W przypadkach uszkodzeń ciała reakcja epigenetyczna wiąże się z zapaleniem, uszkodzeniem tkanek i nerwów. Ból doświadczany w sposób przewlekły wywołuje szereg reakcji w różnych strukturach ośrodkowego układu nerwowego. Do struktur tych należy zaliczyć: przedni zakręt obręczy, korę przedczołową, korę wyspy, hipokamp, jądro migdałowate, substancją szarą. Powyższe struktury są narażone na zmiany epigenetyczne. Doświadczane bodźce i ich charakterystyka powoduje, że struktury te są nadmiernie pobudzane i bardzo szybko reagują. Synapsy neuronalne, interneurony, komórki glejowe – struktury te także ulegają zmianom epigenetycznym u osób doświadczających skutków bólu. U osób, które doświadczyły różnego rodzaju uszkodzeń ciała dostrzega się większą wrażliwość na ból. Do kategorii tej należą także pacjenci po zabiegach chirurgicznych, którzy nie przeszli przez właściwy proces analgezji. Kolejnym efektem przeżywanego bólu fizycznego jest większa podatność na migreny. Osoby, które doświadczyły bólu znacznie częściej uskarżają się na fibromialgię. Jest to zespół objawów charakteryzujących się osłabieniem, uogólnionym bólem mięśni i stawów oraz występowaniem punktów ciała szczególnie wrażliwych na ucisk. Osoby po traumatycznych doświadczeniach mogą doświadczać bóli neuropatycznych. Są to bóle bardzo trudne do wyleczenia.

Pamięć komórkowa naszego ciała powoduje, że zapamiętujemy szerokie spektrum czynników środowiskowych z otoczenia, w którym żyjemy. Badania epigenetyczne dają odpowiedź na stawiane pytania: czemu wobec niektórych osób tak trudno dobrać optymalne leczenie farmakologiczne, a wobec innych – już nie. Na gruncie psychologicznym można postawić pytanie: czemu niektóre osoby potrzebują dłuższego okresu terapii, wolniej wprowadzają zmiany?
Żeby w pełni wykorzystać dotychczasowe wyniki badań należałoby podczas procesu diagnostycznego każdemu z pacjentów wykonywać mapę genomu określającą szczegółowo, jak i które geny zostały zmodyfikowane, co pozwoliłoby na zindywidualizowany i optymalny dobór metod farmakoterapii.

David Moore w 2017 roku wprowadził termin „behawioralna epigenetyka”. Potwierdzono, że każda reakcja, działanie, podejmowana decyzja bądź wybór dokonywany przez człowieka na bodźce płynące z otoczenia zmienia ekspresję genów – czyli zmienia epigenom.
W fazie testów są różnego rodzaju środki farmakologiczne mające na celu modyfikacje przenoszonych informacji o doświadczeniach bólowych i lękowych. Kiedy poznamy wyniki badań? Tego nie wiadomo.

Czy to są dobre wiadomości czy też nie? Co z tym można zrobić? Wyniki badań epigenetycznych stanowić mogą ogromną szansę dla osób, które mają świadomość tego jak funkcjonują, w jakich obszarach potrzebują zmiany. Mogą ją wykorzystać pracując nad modyfikowaniem swojego funkcjonowania. Myślę tu w szczególności o zmianach zachowań. Do takich zmian można zaliczyć między innymi: koncentrację na innych priorytetach, wartościach, celach. Przywołując założenia podejścia skoncentrowanego na rozwiązaniach (TSR): mała zmiana tworzy dużą różnicę, jeśli coś działa – rób tego więcej, jeśli coś nie działa – rób coś innego.

To coś innego może być ukierunkowaniem na doświadczanie innych wrażeń, doznań związanych z wprowadzanie zmian w różnych obszarach życia. Zmiany wprowadzane konsekwentnie pomogą modyfikować to, co przynoszone było przez pokolenia. Jeśli posiadamy taki, jaki mamy garnitur genów, to możemy przez naszą determinację i konsekwentne działanie stworzyć dookoła siebie taki klimat, tak kreować środowisko, by było dla nas optymalne.
Podsumowując, przedstawione w artykule wyniki badań to szansa i nadzieja. Dla kogo? Dla osób, które w swoim życiu doświadczały traum, kryzysów. To także szansa i nadzieja dla osób, których układ nerwowy charakteryzuje się wysoką wrażliwością (WWO) oraz nadwydolnością mentalną.

Opracowano na podstawie artykułu „Epigenetyczne rozumienie mechanizmów bólu i nowoczesne perspektywy leczenia” – Jadwiga Jośko-Ochojska – czasopismo Polskiego Towarzystwa Badania Bólu, rok 2019 tom 20 numer I.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *